Wraca spór o pszczoły Buckfast
Wraca spór o pszczoły Buckfast. Czy można zakazać w Polsce ich hodowli i dlaczego ten temat tak dzieli pszczelarzy?
W lipcu 2026 pisaliśmy o konflikcie w środowisku pszczelarskim i piśmie skierowanym do Ministerstwa Rolnictwa w sprawie wprowadzenia w Polsce zakazu hodowli pszczół rasy Buckfast i ustanowienia wysokich kar pieniężnych za utrzymywanie rodzin tej rasy. Uznania jej za inwazyjną i zagrażającą pszczole kraińskiej czy środkowoeuropejskiej. Wówczas temat zawisł w próżni, powodując przy tym wiele szumu i dyskusji.
Jednak z punktu widzenia biologii pszczoła Buckfast to ta sama Apis mellifera co środkowoeuropejska. Ten sam gatunek, tylko inna linia hodowlana. Nie jest w Polsce naturalnie obecna, podobnie jak pszczoła włoska, kaukaska, krainka i wiele innych ras, które sprowadzamy do naszych pasiek. I które wpływają na zachowanie linii pszczół krajowych.
Spór wraca ze zdwojoną siłą, a pszczelarze realnie obawiają się zmiany prawa, która, jak podnoszą, zrujnowała by dorobek ich życia. Obecnie: 12-15 listopada 2026 temat ponownie eksplodował, a do Ministerstwa płyną niepokojące pisma wnoszące o zaostrzenie przepisów hodowlanych. Apel w sprawie hodowli pszczoły Buckfast na swoim facebooku opublikowało również Gospodarstwo Pasieczne Sowa. Temat jest żywy i ważny.
Status prawny Buckfasta w Polsce - co rzeczywiście mówią przepisy?
Na początku wyjaśnijmy jedno: Buckfast to Apis mellifera. Ten sam gatunek, inna linia hodowlana. Pszczoła łagodna, z niską tendencją do rójki, bardzo miodna i odporna. Wybierana przez wielu pszczelarzy i bardzo popularna w Polsce i całej Europie.
Na dzień 13 listopada 2026 r. nie ma ogólnopolskiego przepisu zakazującego hodowli tej linii w POlsce. Obecnie, z perspektywy prawa, taki zakaz byłby skomplikowany. W prawie są jednak już teraz możliwości ograniczeń. Mowa tu o ustawie z 10 grudnia 2020 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich. Jej art. 26 ust. 1 określa, jakie trutnie mogą być wykorzystywane w rozrodzie pszczół. Powinny one pochodzić od matek wpisanych do ksiąg hodowlanych lub rejestrów prowadzonych dla linii hodowlanych albo od ich córek.
Co istotne, art. 26 ust. 2 przewiduje również możliwość wprowadzenia przez sejmik województwa, w drodze uchwały, zakazu utrzymywania pszczół lub dopuszczenia określonej linii na danym terenie. Warunkiem jest konieczność prawidłowej realizacji programu hodowlanego lub programu ochrony zasobów genetycznych. To nie oznacza jednak zakazu hodowli Buckfasta, pszczoły włoskiej czy kaukaskiej w Polsce.
Listopadowe pisma ponownie zaostrzają spór o pszczołę Buckfast
Bezpośrednim powodem powrotu tematu są kolejne wystąpienia kierowane do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W piśmie podpisanym przez Waldemara Kudłę, Przewodniczącego Zespołu ds. Pszczelarstwa przy Ministrze Rolnictwa, ponowiono wcześniejsze postulaty dotyczące ochrony krajowego dorobku hodowlanego oraz zmian w przepisach.
Autorzy domagają się przede wszystkim rozszerzenia kompetencji kontrolnych Krajowego Centrum Hodowli Zwierząt i Inspekcji Weterynaryjnej. Wśród proponowanych rozwiązań znalazły się kontrole pasiek i dokumentacji pochodzenia matek, możliwość pobierania materiału biologicznego do badań genetycznych, wydawanie wiążących nakazów, wstrzymywanie rozmnażania oraz wprowadzenie skuteczniejszych sankcji za naruszanie przepisów.
W dokumencie szczególnie mocno zaakcentowano konieczność egzekwowania art. 26 ust. 1 ustawy hodowlanej. Autorzy argumentują, że obecne możliwości kontroli są niewystarczające. Natomiast brak skutecznych narzędzi utrudnia ochronę programów hodowlanych.
Pismo dotyczy również reprezentacji środowiska pszczelarskiego w Radzie do spraw Rynków Rolnych. Podniesiono w nim kwestię mandatu przedstawicieli sektora, możliwego konfliktu interesów oraz udziału osób zaangażowanych w spór o przyszłość hodowli pszczół.
Warto zaznaczyć, że jest to stanowisko autorów wystąpienia. Dokument nie zawiera bowiem projektu konkretnych przepisów nowelizujących ustawę.
Gospodarstwo Pasieczne SOWA apeluje do ministerstwa
Na te działania zareagowali m.in. Andrzej i Bartłomiej Sowa z Gospodarstwa Pasiecznego SOWA, publikując 11 listopada 2026 roku apel do ministra rolnictwa Stefana Krajewskiego. Proszą w nim o chłodną analizę planowanych zmian oraz sprzeciw wobec zakazów i sankcji wymierzonych w Buckfasta.
Piszą w apelu:
W Polsce jest około 30 000 pszczelarzy posiadających pszczoły Buckfast, w tym gospodarstw prowadzących wychów matek tej linii. W tym momencie poza ich świadomością, odbywają się naciski na ministerstwo rolnictwa, by prywatne interesy tych grup znalazły zastosowanie, a oni mogli cieszyć się wyeliminowaniem nas z rynku.
Hodowcy przypominają, że ich gospodarstwo działa od 1983 roku, prowadzi około 1000 rodzin pszczelich i co roku dostarcza na rynek kilka tysięcy matek tej linii. Podkreślają, że ewentualne restrykcje uderzą nie tylko w samych hodowców matek, ale w tysiące pszczelarzy, którzy od lat opierają na Buckfaście swoją produkcję miodu.
Dalej w apelu czytamy:
Stoimy na straży obrony w tej chwili wielu Polskich pszczelarzy, którzy w pojedynkę nie mogą działać i sprzeciwiać się temu co aktualnie się dzieje poza ich wiedzą. Będziemy starali się maksymalnie rozpowszechniać wiedzę na temat osób, które podpisują się pod tymi dokumentami a osoby w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi prosimy o dokładne przeanalizowanie celów poszczególnych osób podpisujących się pod tymi dokumentami.
Autorzy pisma podkreślają rosnący konflikt w środowisku pszczelarskim oraz brak spójnego głosu, ignorowanie licznych sprzeciwów wobec zakazu hodowli pszczoły Buckfast:
Dodam że żadna z tych organizacji nie reprezentuje wszystkich członków i wszędzie wynikają sprzeciwy pszczelarzy. Skala konfliktu jest tak ogromna że podstępne działania mogą skłonić ministerstwo do podjęcia tych uchwał.
W apelu pada też mocny zarzut: pod hasłem ochrony rodzimej hodowli może kryć się próba ograniczenia konkurencji na rynku matek pszczelich. Autorzy kwestionują również mandat organizacji podpisujących pisma do resortu. Wskazują, że głos ich władz nie odzwierciedla zdania szeregowych członków. Oliwy do ognia dodaje fakt, że pod jednym z wystąpień podpisali się członkowie Zarządu Polskiego Związku Pszczelarskiego, ale zabrakło pod nim podpisu samego Prezydenta PZP.
O komentarz w sprawie poprosiliśmy również Prezydenta PZP, Krzysztofa Witwickiego:
Naszym wspólnym celem - niezależnie od tego, czy w ulach mamy krainkę, pszczołę środkowoeuropejską czy Buckfasta - jest dobrostan pszczół i opłacalność naszych pasiek. Ochrona rodzimych zasobów genetycznych i rejonów zachowawczych jest niezwykle ważna, ale nie powinna odbywać się kosztem odbierania pszczelarzom prawa do wyboru linii, na której wypracowali swój wieloletni dorobek. Zamiast zaostrzać kontrole, wprowadzać zakazy i dzielić środowisko, potrzebujemy spokojnego dialogu opartego na faktach, a nie emocjach. Polskie pszczelarstwo ma dziś wystarczająco dużo zewnętrznych wyzwań - od zmian klimatu po zalew taniego miodu z importu - żebyśmy mogli pozwolić sobie na wewnętrzne wojny.
Prezydent PZP wystosował apel do całego środowiska, moim zdaniem niezwykle istotny:
Pszczoły nie znają podziałów politycznych ani organizacyjnych - a my, pszczelarze, powinniśmy brać z nich przykład. Każdy z nas mierzy się z tymi samymi problemami: warrozą, kapryśną pogodą i trudnym rynkiem zbytu. Szanujmy rejony zachowawcze i dbajmy o rodzime linie, ale dajmy też uczciwie pracować tym, którzy od lat z powodzeniem gospodarują na Buckfaście. Zakazy i kary nikomu miodu w ulach nie dodadzą. Rozmawiajmy o współpracy, nie o zakazach.
Konflikt wokół Buckfast - czy to tylko troska o dziedzictwo?
Coraz wyraźniej widać, że konflikt o Buckfasta ma wymiar konfliktu w środowisku i, być może, walki o władzę i pieniądze. Może nawet bardziej, niż walki o polskie rasy pszczół. W centrum dyskusji znajdują się bowiem nie tylko kwestie biologiczne i hodowlane, ale także wpływ poszczególnych organizacji na kształtowanie prawa, dostęp do programów hodowlanych i reprezentowanie interesów całego środowiska przed ministerstwem. Pisma są wysyłane bez kompletu podpisów a w prasie branżowej pojawiają się na zmianę apele informacje o karach za hodowlę Buckfast i dementowanie plotek. W tym chaosie i atmosferze sporu ważą się, w praktyce, losy pasiek oraz pszczelarzy.
W pierwszym wystąpieniu, z lipca 2026, skierowanym do resortu pojawiły się postulaty dotyczące wpisania Buckfasta na listę inwazyjnych gatunków obcych i wprowadzenia daleko idących ograniczeń. Kolejne pismo koncentruje się już przede wszystkim na rozbudowie systemu kontroli i sankcjonowaniu naruszeń przepisów hodowlanych.
Ochrona rodzimej przyrody jest bardzo ważna, jednak nie może obyć się bez rozsądnego i neutralnego głosu osób nie związanych ze środowiskiem pszczelarskim, za to poświęcających ogrom energii na walkę o dobrostan polskiej przyrody. Dlatego o komentarz w sprawie ochrony rodzimej przyrody poprosiłam Mikołaja Siemaszko, znane:
Przede wszystkim Buckfast nie jest odrębnym gatunkiem pszczoły, lecz materiałem hodowlanym powstałym w wyniku krzyżowania różnych podgatunków pszczoły miodnej (Apis mellifera). Zasadniczy problem polega na tym, że każda obca genetycznie populacja pszczół miodnych wprowadzana na obszar występowania populacji rodzimych może stanowić zagrożenie dla zachowania ich odrębności genetycznej. To nie dotyczy to wyłącznie Buckfast.
W Polsce historycznie dominowała pszczoła środkowoeuropejska (Apis mellifera mellifera), natomiast na południu występowała również pszczoła kraińska (Apis mellifera carnica). Przez dziesięciolecia sprowadzano jednak ogromne ilości materiału hodowlanego reprezentującego inne populacje, co doprowadziło do postępującego mieszania się zasobów genetycznych pszczół. Dziś zachowanie rodzimych populacji jest poważnym wyzwaniem. Nie oznacza to, że całkowicie zniknęły. W Polsce nadal prowadzone są programy ochrony zachowawczej, między innymi linii Augustowskiej, Kampinoskiej i Północnej.
Warto jednak zadać sobie pytanie, jak wiele pozostało jeszcze populacji pszczoły środkowoeuropejskiej, które zachowały swoje pierwotne cechy genetyczne poza obszarami objętymi ochroną zachowawczą. Biorąc pod uwagę skalę współczesnego pszczelarstwa, przemieszczanie rodzin i matek pszczelich oraz możliwość swobodnego krzyżowania się różnych podgatunków, zachowanie takich populacji bez odpowiednich działań ochronnych jest niezwykle trudne.
Mikołaj Siemaszko podnosi argumenty naukowe, które nie mogą być pomijane w branżowych sporach:
Co ważne, problem ten jest dobrze znany nauce. Badania prowadzone w Polsce wykazały przepływ genów między pszczołą środkowoeuropejską a kraińską, choć stwierdzono również istnienie częściowej izolacji rozrodczej. Z kolei badania opublikowane w 2026 roku wskazują na wyraźne zmiany w składzie genetycznym populacji pszczół północno-wschodniej Polski, szczególnie tam, gdzie nie prowadzi się ochrony zachowawczej.
Dlatego jeżeli rzeczywiście chcemy chronić rodzime zasoby genetyczne pszczoły miodnej, powinniśmy rozmawiać o całym zjawisku wprowadzania obcego materiału genetycznego, a nie skupiać się wyłącznie na Buckfast. (jak miało to miejsce w lipcu 2026 - przypis redakcyjny) Ochrona rodzimego podgatunku nie może polegać na tym, że jedne obce linie hodowlane uznajemy za zagrożenie, a inne pomijamy tylko dlatego, że są powszechnie wykorzystywane w polskim pszczelarstwie.
Jednocześnie nie oznacza to, że Buckfast należy automatycznie uznać za inwazyjny gatunek obcy. To zupełnie inna kwalifikacja, wymagająca odpowiedniego uzasadnienia naukowego i prawnego. Sama możliwość krzyżowania się z rodzimymi populacjami nie przesądza o zasadności takiego rozwiązania.
Zastanawia mnie też, na ile w całym sporze rzeczywiście chodzi o ochronę przyrody, a na ile o interesy poszczególnych grup hodowców. Nie chciałbym przypisywać nikomu konkretnych intencji, ale wybiórcze wykorzystywanie argumentów dotyczących ochrony rodzimej różnorodności genetycznej zdecydowanie zasługuje na krytyczną ocenę.
Z mojego punktu widzenia najważniejsze powinno być zachowanie tych zasobów genetycznych pszczoły miodnej, które jeszcze posiadamy. Tym bardziej że ich utrata może okazać się nieodwracalna. Nie chodzi przecież o to, która linia daje więcej miodu czy jest wygodniejsza w hodowli, ale o zachowanie różnorodności biologicznej i genetycznej, która kształtowała się przez tysiące lat.
Dlatego jestem za ochroną rodzimych populacji pszczoły miodnej, ale na podstawie rzetelnych badań, z konsekwentnym podejściem do wszystkich obcych genetycznie podgatunków i linii hodowlanych, a nie wyłącznie Buckfast.
Czy Buckfast rzeczywiście może zostać zakazany?
Na obecnym etapie są trzy perspektywy: obowiązujące przepisy, postulaty organizacji pszczelarskich oraz ochronę rodzimych gatunków.
Dalszy przebieg sprawy będzie zależał od stanowiska Ministerstwa Rolnictwa, ewentualnych prac legislacyjnych oraz tego, czy uda się wypracować rozwiązania uwzględniające zarówno ochronę programów hodowlanych, jak i prawa pszczelarzy prowadzących hodowlę innych linii.
Jedno jest pewne: dyskusja o "Buckfaście" przestała być wyłącznie sporem o wybór pszczoły do własnej pasieki. Stała się debatą o przyszłości hodowli pszczół w Polsce, granicach ingerencji administracyjnej i zasadach reprezentowania interesów całego środowiska pszczelarskiego.
Liczba wyświetleń artykułu: 778
Komentarze z forum pszczelarskiego
Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu. Bądź pierwszy i weź udział w dyskusji!
Czy w Polsce wprowadzą zakaz hodowli pszczoły Buckfast? Fakty, mity i przepisy
Oficjalne stanowisko PZP ws. zakazu hodowli Buckfast w Polsce Joanna Baran
Pszczoły na dachu Tarasów Zamkowych w Lublinie - pierwsze miodobranie
Pierwszy miód z Pasieki na dachu Tarasów Zamkowych w Lublinie Beata Lorenz
Gdański budynek Argon wzbogacił się o 4 ule i 240 tysięcy pszczół
Pszczoły na dachu biurowca Argon w Gdańsku Krzysztof Dębski
Zakaz utrzymywania pszczół syntetycznej linii Buckfast na terenie województwa śląskiego
Zakaz hodowania linii pszczół Buckfast Krzysztof Dębski
Projekt uchwały o zakazie chowu pszczół linii Buckfast na terenie województwa śląskiego
Czy będzie zakaz chowu pszczół linii Buckfast? Krzysztof Dębski












