Jak ciepły październik 2026 wpłynie na rodziny pszczele?

Jak ciepły październik 2026 wpłynie na rodziny pszczele?

Za nami trudny sezon pszczelarski, nierówny, z okresami głodów pożytkowych w wielu miejscach i suszy. Sezon się prawie skończył, jednak pszczół dookoła zadziwiająco dużo. A to z powodu ciepłego października. Prognozy zapowiadają anomalie i miesiąc z temperaturami powyżej średniej, a pszczoły i dzikie zapylacze masowo wyleciały na ostatnie jesienne pożytki: przekwitającą nawłoć, wrzos, kwitnący bluszcz czy astry. I choć widok pszczół i słońce cieszy wielu, to z perspektywy pszczelarskiej ciepły październik nie jest tak pozytywnym zjawiskiem, jak mogłoby się wydawać. Jak utrzymujące się dłużej temperatury powyżej 20 stopni Celsjusza wpłyną pasieki i dlaczego? 

Prognoza pogody na jesień 2026 i co z niej wynika dla pszczelarstwa? 

Początek października 2026 roku przynosi w Polsce wyraźne ocieplenie, z temperaturami miejscami przekraczającymi 20°C. Nie oznacza to jednak, że cały miesiąc będzie ciepły. Według aktualnych prognoz IMGW średnia temperatura października ma w Polsce być nieco wyższa niż normy wieloletniej 1991-2020. Jednocześnie prognoza dla listopada wskazuje również na możliwość temperatur wyższych od normy. Dla pszczelarza ważniejszy od samej średniej miesięcznej jest jednak przebieg pogody i długość okresu, w którym rodziny pozostają aktywne.

Ciepła jesień może opóźnić naturalne ograniczanie czerwienia i przedłużyć loty pszczół. Jeżeli towarzyszy jej dostępność późnych pożytków, może być korzystna, ponieważ rodzina dłużej wychowuje młode pszczoły i może wejść w zimowlę z odpowiednią populacją. Jeżeli natomiast ciepłu nie towarzyszy pożytek, przedłużona aktywność oznacza przede wszystkim większe zużycie zgromadzonych zapasów.

Ciepła jesień a kondycja rodziny

Jesienią rodzina pszczela stopniowo przechodzi w stan ograniczonej aktywności. Temperatura, długość dnia i dostępność pokarmu wpływają na tempo ograniczania czerwienia. Przy utrzymującej się ciepłej pogodzie matka może dłużej czerwić, a pszczoły pozostają aktywne i wykonują obloty.

Nie jest to samo w sobie zjawiskiem niekorzystnym. Problem pojawia się wtedy, gdy rodzina utrzymuje wysoką aktywność przy niewielkim dopływie pokarmu. Wówczas zużywa zapasy zgromadzone wcześniej, a jednocześnie utrzymuje warunki sprzyjające rozwojowi warrozy. Jak wskazuje Bancewicz w opracowaniu Pszczoły w gospodarstwie - rok z pszczołami. Dobre praktyki pszczelarskie, jesienne działania pszczelarza powinny być podporządkowane rzeczywistemu stanowi rodziny i warunkom środowiskowym, a nie wyłącznie kalendarzowi.

Przygotowanie do zimowli wymaga uwzględnienia siły rodziny, jej zdrowotności i odpowiedniej ilości pokarmu. Wydłużenie jesiennej aktywności może więc być korzystne dla zdrowej rodziny, ale jednocześnie zwiększa znaczenie kontroli jej zapasów i stanu zdrowotnego. W praktyce przedłuża okres pracy w pasiece i może wymusić dodatkowy króki przegląd. Szczególnie, jeśli jest ciepło, ale brakuje pożytków jesiennych.

Dlaczego ciepła jesień sprzyja warrozie?

Szczególne znaczenie ma wpływ temperatury na długość okresu czerwienia. Varroa destructor rozmnaża się przede wszystkim w zasklepionym czerwiu. Jeżeli w wyniku ciepłej jesieni matka dłużej utrzymuje czerwienie, roztocza otrzymują więcej możliwości rozmnażania.

Badania prowadzone w Europie Środkowej wykazały zależność pomiędzy wyższymi temperaturami w październiku a większym jesiennym nasileniem porażenia rodzin przez Varroa destructor. Zależność ta wiąże się przede wszystkim z utrzymywaniem większej ilości czerwiu w okresie, w którym przy chłodniejszej pogodzie rodziny zaczynają już ograniczać jego wychów. Oznacza to, że ciepła jesień może wydłużać okres reprodukcji pasożyta. A tym samym doprowadzić do znacznych strat z powodu warrozy podczas zimowli. Dlatego tak ważne są wcześniejsze poprawnie przeprowadzone leczenie jakąkolwiek metodą oraz kontrola ilości pasożyta w rodzinach. 

Ma to znaczenie również dla jakości pszczół zimowych. Wysokie porażenie warrozą w okresie ich wychowu może pogarszać ich kondycję i skracać długość życia. Dlatego przy przedłużającej się ciepłej pogodzie nie należy zakładać, że zakończenie letnich zabiegów automatycznie oznacza brak problemu z warrozą. Stan rodzin powinien być monitorowany, a zastosowane leczenie musi odpowiadać aktualnej sytuacji i być prowadzone zgodnie z zasadami stosowania zarejestrowanych produktów.

Ciepło i brak pożytku - ryzyko utraty zapasów

Drugim istotnym zagrożeniem jest bilans pokarmowy. Ciepła pogoda zachęca pszczoły do lotów, ale jeżeli w środowisku brakuje nektaru i pyłku, aktywność ta nie prowadzi do uzupełniania zapasów. Rodzina korzysta wtedy z wcześniej zgromadzonego pokarmu.

Dlatego intensywny ruch na wylotku nie powinien być automatycznie utożsamiany z występowaniem pożytku. Warto obserwować, czy pszczoły rzeczywiście przynoszą pyłek lub nektar. Szczególnie narażone są rodziny słabsze oraz te, które już pod koniec lata miały niewielkie zapasy.

Jak wskazuje Instytut Zootechniki PIB, odpowiednie zapasy pokarmu są jednym z podstawowych warunków prawidłowej zimowli. W przypadku długiej, ciepłej jesieni konieczna może być więc ponowna ocena zapasów, ponieważ ich ilość ustalona pod koniec lata nie musi odpowiadać sytuacji po kilku tygodniach intensywnej aktywności.

Czy ciepła jesień wzmaga rabunki? 

Ciepła i długa jesień może sprzyjać rabunkom w pasiece, ponieważ pszczoły dłużej pozostają aktywne i w okresach braku naturalnego pożytku intensywnie poszukują źródeł pokarmu. Może to prowadzić do prób rabowania słabszych rodzin, szczególnie gdy mają one niewielkie zapasy lub są osłabione. Podczas rabunku pszczoły z różnych rodzin mają ze sobą bezpośredni kontakt, co zwiększa ryzyko przenoszenia chorób i pasożytów. Obce pszczoły mogą zawlec do rodziny między innymi patogeny oraz roztocza Varroa destructor, odpowiedzialne za warrozę. Ciepła jesień może więc pośrednio zwiększać ryzyko rozprzestrzeniania się warrozy i chorób w pasiece, ponieważ wydłuża okres aktywności i kontaktów między pszczołami z różnych rodzin. Nie oznacza to jednak, że sama wysoka temperatura powoduje rabunki lub warrozę - istotne są również siła rodzin, dostępność pokarmu, poziom porażenia warrozą oraz warunki panujące w całej okolicy. 

Postępowanie pszczelarza podczas przedłużającej się fali ciepła

W takiej sytuacji najważniejsza jest obserwacja rodzin i ograniczenie niepotrzebnych ingerencji. Pszczelarz powinien kontrolować rzeczywisty stan zapasów, zwłaszcza w rodzinach słabszych i tych znajdujących się na stanowiskach o ubogim jesiennym pożytku. Jeżeli zapasy są niewystarczające, należy je uzupełnić zgodnie z zasadami jesiennego karmienia, zwracając uwagę na ryzyko rabunków.

Równie ważne jest monitorowanie warrozy. Przedłużone czerwienie oznacza, że część populacji roztoczy nadal może znajdować się w czerwiu zasklepionym. Dobór i termin leczenia powinny wynikać z rzeczywistego poziomu porażenia, obecności czerwiu oraz warunków określonych dla danego preparatu.

Nie należy natomiast próbować sztucznie ograniczać naturalnej aktywności rodziny ani często otwierać uli tylko dlatego, że październik jest wyjątkowo ciepły. Dobrze przygotowana, zdrowa rodzina może wykorzystać przedłużoną jesień bez negatywnych konsekwencji. Zadaniem pszczelarza jest przede wszystkim dopilnowanie, aby zwiększona aktywność nie doprowadziła do nadmiernego zużycia zapasów i aby utrzymujące się czerwienie nie pozostało niezauważonym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi warrozy.

Ostatecznie o przebiegu zimowli decyduje nie sama temperatura jesienią, lecz jej połączenie ze stanem rodziny, ilością dostępnego pokarmu, powierzchnią czerwiu i poziomem porażenia przez Varroa destructor. Dlatego przy ciepłej jesieni szczególnie ważna staje się zasada prowadzenia pasieki zgodnie z rzeczywistą kondycją rodzin i lokalnymi warunkami, a nie według sztywnego kalendarza prac.

Bibliografia

1. Bancewicz J., Pszczoły w gospodarstwie - rok z pszczołami. Dobre praktyki pszczelarskie, Warmińsko-Mazurski Ośrodek Doradztwa Rolniczego, Olsztyn 2019
2. Praktyczne aspekty hodowli pszczół, Instytut Zootechniki - Państwowy Instytut Badawczy; Podlewski M., Ożóg A., Poradnik innowacyjnego pszczelarza; 
3. Smoliński S., Langowska A., Głazaczow A., Raised seasonal temperatures reinforce autumn Varroa destructor infestation in honey bee colonies, Scientific Reports, 2021; https://researchportal.amu.edu.pl/info/article/UAMbfdf680df7f24f89a21d8e2b373fc7d3, Data odczytu: 2026.09.30
4. IMGW-PIB, prognozy długoterminowe na październik i listopad 2026.