Jak pszczoły produkują wosk?

Jak pszczoły produkują wosk?

Wosk jest jednym z istotnych produktów pszczelich. W ulu służy rodzinie do budowania plastrów, w których później znajduje się miód i jest wychowywany czerw. Z punktu widzenia pszczelarza wosk jest natomiast produktem, który może zwiększyć rentowność pasieki.

Wytwarzanie wosku i budowa plastrów jest jednym z zadań, w jakich specjalizują się pszczoły robotnice w ulu. Plastry woskowe budowane są z wydzieliny pszczelich gruczołów woskowych, które znajdują się w brzusznej części tułowia owada. Wewnątrz gruczołu wosk jest substancją płynną, jednak po zetknięciu się z powietrzem niemal natychmiast twardnieje. Pszczoły mają więc bardzo niewiele czasu na ukształtowanie kropli wosku tak, by stała się integralnym elementem plastra. Można to zresztą zauważyć podczas obserwacji pszczół budujących plastry. Uwijają się, nomen omen, jak w ulu, gdyż wiedzą, że w przypadku szybko stygnącego wosku każda sekunda ma znaczenie.

Gruczoły i lusterka woskowe
Pszczoły robotnice nie mają zdolności do wytwarzania wosku od razu po wygryzieniu. Dopiero w miarę rozwoju poszczególnych ich narządów zaczyna się działanie gruczołu woskowego i produkcja wosku. Maksimum wydajności gruczoły woskowe osiągają, gdy pszczoła ma od 10 do 18 dni. Wosk po wydostaniu się z gruczołu woskowego zastyga w postaci niewielkich łuseczek. Łuseczki te zastygają na ośmiu gładkich polach, nazywanych lusterkami woskowymi, które znajdują się na spodniej stronie odwłoka pszczół. Kolejnym krokiem jest sczesywanie wosku za pomocą specjalnych grzebyczków znajdujących się na tylnych odnóżach robotnic. Następnie odnóża przesuwają wosk w kierunku pszczelich żuwaczek.

Wosk z dodatkiem enzymów pszczelich
Wosk jest później ugniatany silnymi żuwaczkami. Aby stał się bardziej elastyczny i plastyczny, podczas ugniatania pszczoły dodają do niego specjalne enzymy. Tak elastyczny materiał służy następnie do budowy komórek w plastrach. Co ciekawe, początkowo są one cylindryczne i mają gładkie kształty, dopiero w miarę posuwania się prac stają się one klasycznie sześciokątne.

Różne tempo odbudowy plastrów
Odbudowa woskowych plastrów może przebiegać w różnym tempie. Jest to uzależnione od tego, czy w gnieździe znajduje się matka oraz czy rodzina wymaga poszerzenia gniazda. Duży wpływ na szybkość obudowy plastra ma także siła rodziny, pogoda oraz intensywność pożytku – to bowiem oczywiste, że im więcej nektaru zbierają robotnice, tym więcej miejsca trzeba przygotować na przechowywanie wytwarzanego przez nie miodu.

Zapobiegaj dzikim plastrom
Aby pomóc pszczołom w budowaniu mocnych, stabilnych i jednorodnych plastrów, pszczelarze wstawiają do uli węzy, czyli specjalne struktury z wytłoczonym kształtem plastrów. Dzięki temu pszczołom łatwiej będzie obudować je woskiem i zachować symetryczną budowę. Węzę najlepiej jest wstawiać od maja do lipca. Wtedy pszczoły są w okresie rojowym i najbardziej są im potrzebne plastry. Ramki z węzą podaje się seriami i stopniowo, aby pszczoły mogły powoli zapełnić wszystkie plastry po kolei. Szczególnie szybko musimy wstawić do ula nowe ramki z węzą, jeśli zauważymy mateczniki rojowe, albo jeśli pod ramkami pojawią się dzikie plastry – to znak, że pszczołom brakuje miejsca w dotychczasowych plastrach.

Opracowano na podstawie:
Werner Gekeler, Pszczoły. Poradnik hodowcy, Wydawnictwo RM, Warszawa 2014, s. 17

Zobacz również:

Do czego wykorzystuje się wosk pszczeli?

Domowe sposoby wytapiania wosku pszczelego

Jak wykonać świeczkę z wosku pszczelego?

Pasta do malowania drewna na bazie wosku pszczelego

Pszczoły robotnice i ich funkcje w rodzinie pszczelej

Węza pszczela

Rozróżnianie mateczników - mateczniki rojowe

Produkcja jadu pszczelego przez pszczoły miodne