Portal Pszczelarski

Sklep Krauz

Rebelia w ulu - Dlaczego lepiej dbać o siostrę?

Schemat obrazujący pokrewieństwo w rodzinie pszczelej. Autorka ilustracji: K. Kuszewska Zdjęcia i tekst na licencji CC-BY. Źródło: Projektor Jagielloński 2, "Rebelia w ulu", www.projektor.uj.edu.pl

Rebelia w ulu Projektor Jagielloński 2 Uniwersytet Jagielloński badania na rodzinach pszczelich teoria doboru krewniaczego układ eusocjalny pokrewieństwo rodziny pszczelej geny pszczół Wiliam D. Hamilton determinacja płci Karolina Kuszewska

Zrozumienie ewolucji układów społecznych występujących wśród ludzi i zwierząt leży w kręgu zainteresowań nauk ekonomicznych czy socjologicznych, ale także ekologii i biologii. Podczas gdy ekonomiści i socjolodzy skupiają się na interakcjach między ludźmi, ekolodzy i biolodzy starają się zrozumieć ewolucję tych skomplikowanych układów. Takie podejście pozwala na testowanie wielu ogólnych zagadnień, włącznie z teorią ewolucji Karola Darwina. Przykładem są, prowadzone na Uniwersytecie Jagiellońskim, badania wykonywane na rodzinach pszczelich.

Układ eusocjalny to forma grupowania się zwierząt, charakteryzujący się wysokim stopniem uspołecznienia, wspólną opieką nad potomstwem oraz podziałem ze względu na możliwość reprodukcji. Oznacza to, że część osobników ma ograniczone możliwości rozrodcze lub jest bezpłodna i nie może przekazywać dalej swoich genów. Układy takie występują między innymi u owadów błonkoskrzydłych (pszczół, os, mrówek) i termitów.

Dlaczego lepiej dbać o siostrę?

Dziedziczna bezpłodność u części osobników w eusocjalnych społecznościach była w przeszłości stawiana za argument przeciwko teorii ewolucji Darwina. Jednak zaproponowana przez Wiliama D. Hamiltona w 1964 roku teoria – nazwana teorią doboru krewniaczego – tłumaczy powstanie w drodze doboru naturalnego zarówno układów eusocjalnych, jak i innych zachowań altruistycznych. Hamilton zauważył, że osobniki mogą przekazywać swoje geny nie tylko przez własne potomstwo, ale także dzięki potomstwu spokrewnionych ze sobą osobników. W związku z tym altruistyczne zachowania w stosunku do krewniaków mogą być promowane w toku ewolucji, najważniejsze jest bowiem skuteczne rozprzestrzenianie genów osobnika i to bez względu na to, czy on sam podejmie się reprodukcji, czy też – na skutek jego altruistycznego zachowania – zrobi to jego krewniak.

W układach eusocjalnych, wśród owadów błonkoskrzydłych (z rzędu Hymenoptera: pszczoły, osy, mrówki) pojawia się charakterystyczna determinacja płci: samce rozwijają się z niezapłodnionych jaj, samice zaś z jaj zapłodnionych. W efekcie pokrewieństwo pomiędzy siostrami pochodzącymi od jednej matki i tego samego ojca (pokrewieństwo 75%) jest wyższe niż pokrewieństwo pomiędzy matką a córką (pokrewieństwo 50%). Oznacza to, że osobniki, które zainwestowały w wychowanie swoich sióstr, przekazały 75% swoich genów, czyli więcej niż stałoby się to w przypadku, gdyby dbały wyłącznie o własne potomstwo, dzięki któremu przekazują tylko 50% własnych genów. To doprowadziło do częstszych niż w innych grupach zwierząt zachowań altruistycznych względem sióstr. Pomimo wielu prac potwierdzających założenia teorii Hamiltona, powstanie układów eusocjalnych na drodze doboru krewniaczego pozostaje wciąż tematem ożywionej dyskusji, a dalsze badania w tym zakresie spotykają się z szerokim zainteresowaniem.

Ilustracja K. Kuszewskiej obrazuje schemat pokrewieństwa w rodzinie pszczelej. Całym kołem oznaczono samice (matkę i robotnice), ponieważ rozwijają się one z zapłodnionych jaj i są diploidalne (mają po dwa chromosomy danego typu). Półkolami oznaczone zostały samce (trutnie), gdyż rozwijają się z niezapłodnionych jaj i są haploidalne (mają po jednym chromosomie homologicznym z każdej pary). Różne kolory oznaczają geny pochodzące od różnych osobników.

Czytaj więcej o Rebelii w ulu:

1. Rebelia w ulu - Rójka i rebeliantki

2. Rebelia w ulu - Sprzeczne interesy

Kliknij aby uzyskać więcej informacji na temat działań podejmowanych w ramach Projektora Jagiellońskiego.

Marcin Balana

Marcin Balana

Redaktor serwisu PortalPszczelarski.pl

Doktorant na Uniwersytecie Ekonomicznym we Wrocławiu. Punktualny, towarzyski, zawsze z milionem nowych pomysłów, które stale przybliża użytkownikom portalu PortalPszczelarski.pl

Zobacz wszystkie artykuły tego autora



Liczba wyświetleń artykułu: 1786

Komentarze z forum pszczelarskiego

Lukasz_Baniak

2014-09-23 08:41:03

Bardzo ciekawy artykuł! Choć temat dla wtajemniczonych dosyć zrozumiały, to jednak tego typu badania w przyszłości mogą nam pomóc w lepszej i efektywniejszej gospodarce pasiecznej.

Weź udział w dyskusji:

Zaloguj się lub zarejestruj

Miejsce na Twoją reklamę
EL-TER biuro projektowe Kraków
filmowanie wesel, video zaproszenia, podziękowania video dla rodziców Kraków i okolice Miejsce na Twoją reklamę

Drogi Użytkowniku,

informujemy, że z dniem 03 października 2015 r. Marcin Balana Grupa Balana z siedzibą w Naramie przeniosła całość prowadzonego Portalu PortalPszczelarski.pl na Jacek Balana EL-TER z siedzibą w Narama 214, 32-095 Iwanowice.

Tym samym od 04 października 2015 r. zmienia się administrator Twoich danych osobowych. Jednocześnie podkreślamy, że zmianie nie ulegną zasady ochrony i przetwarzania Twoich danych osobowych, w tym korzystania z Usług świadczonych w ramach Portalu PortalPszczelarski.pl. Szczegółowe informacje nt. wykorzystania danych osobowych znajdziesz w Regulaminie Serwisu PortalPszczelarski.pl.

Przypominamy, że zawsze masz prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawiania, a także żądania zaprzestania ich przetwarzania i prawo sprzeciwu wobec przetwarzania danych osobowych.

W związku z powyższym prosimy Cię o wyrażenie zgody na zmianę Administratora Danych Osobowych poprzez zaakceptowanie poniższych klauzul:
"Wyrażam zgodę na przejście ogółu praw i obowiązków Marcin Balana Grupa Balana wynikających ze świadczenia na moją rzecz Usług w domenie portalpszczelarski.pl na Jacek Balana EL-TER" "Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Jacek Balana EL-TER w celach marketingowych."
"Wyrażam zgodę na otrzymywanie na podany adres e-mail informacji handlowej wysłanej przez Jacek Balana EL-TER w imieniu własnym lub na zlecenie jej partnerów."
"Oświadczam, że zapoznałem się i akceptuję treść Regulaminu Konta oraz wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Jacek Balana EL-TER w celu realizacji zamawianych usług."
"Akceptuję Regulamin Konta oraz Regulamin Serwisu PortalPszczelarski.pl i zobowiązuję się do ich przestrzegania."

Jeżeli potrzebujesz czasu na zastanowienie zapoznaj się z poniższą informacją, w terminie 30 dni od wyświetlenia tego komunikatu możesz zrezygnować z korzystania z Usługi realizowanych w ramach Portalu PortalPszczelarski.pl poprzez usunięcie konta. Pamiętaj jednak, że brak reakcji w powyższym terminie będzie równoznaczny z wyrażeniem zgody na wyżej wymienione zmiany.

W przypadku kliknięcia "Rezygnuję z posiadania konta" Twoje konto (a z nim dane osobowe) zostanie usunięte do 24 godzin od momentu przyjęcia zgłoszenia.