Zakup, sprzedaż i sprowadzanie matek pszczelich - co mówią przepisy i prawo?
Matka pszczela, jej kondycja, wydolność decydują o sile rodziny, jej miododajności, zachowaniu, ilości zebranego miodu. Jako pszczelarze szukamy najlepszych genów. Matek które zapewniają wysoką miododajność, łagodność, nierojliwość, dających zdrowe i odporne pszczoły. Zależnie od położenia pasieki, pożytków wybieramy cechy, które najbardziej się u nas sprawdzają. Czasami wychowujemy matki samodzielnie. Czasami kupujemy lokalnie, od znajomego czy uznanej pasieki hodowlanej w Polsce, czasami decydujemy się na zakup matek z zagranicy. Przy decyzjach warto wziąć pod uwagę prawo i przepisy regulujące kupno pszczół i trzmieli i sprowadzanie zwierząt z zagranicy. Przybliżamy zatem przepisy prawne.
Zakup matek pszczelich z Polski - zasady i przepisy
Kupujmy lokalnie. I często to najlepsze rozwiązanie również przy zakupie matek, dlatego, że nabycie ich od polskiego hodowcy jest, po pierwsze wspieraniem polskiego pszczelarstwa, po drugie - najprostszym rozwiązaniem pod względem formalnym. Jeżeli matki pochodzą z Polski, nie stosuje się procedury weterynaryjnej właściwej dla handlu wewnątrzunijnego ani importu z państw trzecich.
Nie oznacza to jednak, że pochodzenie zakupionych matek nie ma znaczenia. Nie chcemy przecież sprowadzić do swoich uli matek chorych czy problematycznych. Dlatego warto uzyskać od sprzedawcy następujące informacje
- dane hodowcy i lokalizację pasieki pochodzenia;
- informację o rasie i linii hodowlanej;
- informację, czy matka jest unasieniona naturalnie, na trutowisku, czy sztucznie;
- rok wyhodowania i datę wysyłki lub podania;
- informacje o cechach użytkowych, np. łagodności, rojliwości, zimotrwałości i dynamice rozwoju;
- potwierdzenie zakupu, np. fakturę lub rachunek.
Obecnie nie istnieje jeden powszechnie obowiązujący „paszport matki pszczelej”, który musi towarzyszyć każdej krajowej transakcji. Nie zmienia to faktu, że dokumentacja hodowlana potwierdzająca pochodzenie i wartość genetyczną jest ważna. Szczególnie gdy matka jest oferowana jako materiał hodowlany określonej linii.
Podstawą prawną w zakresie hodowli jest ustawa z 10 grudnia 2020 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich.
Kupno matek z UE - przepisy, prawo i wymogi
Najczęściej w Polsce sprowadzamy matki pszczele z Austrii, Słowacji oraz z Włoch. Jednak zakup z UE nie jest zwykłą transakcją handlową. Pszczoły miodne są zwierzętami podlegającymi unijnym przepisom o zdrowiu zwierząt, dlatego sprowadzanie ich również z UE podlega określonym wymaganiom.
Najważniejsze regulacje to:
- rozporządzenie (UE) 2016/429 - tzw. Animal Health Law;
- rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2020/688, w szczególności art. 48-49;
- rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2021/403 - wzory świadectw zdrowia.
Zgodnie z art. 48 rozporządzenia 2020/688 pszczoły przemieszczane do innego państwa UE muszą pochodzić z pasiek spełniających określone wymagania zdrowotne. Szczególna uwaga jest przykładana do zgnilca amerykańskiego, bowiem w promieniu 3 km od pasieki pochodzenia nie może być zgłoszonego przypadku tej choroby w okresie 30 dni przed wysyłką. Obowiązują również wymagania dotyczące małego chrząszcza ulowego (Aethina tumida) i pasożytów z rodzaju Tropilaelaps w obszarze 100 km.
Dla matek pszczelich prawo przewiduje jednak szczególne odstępstwo w art. 49. Dlatego dopuszczalne jest przemieszczanie matek w określonych warunkach nawet w sytuacji występowania małego chrząszcza ulowego w szerszym obszarze.
Jakie dokumenty powinny towarzyszyć matkom pszczelim z UE?
Przesyłka, zgodnie z prawem, musi być zaopatrzona w odpowiednie urzędowe świadectwo zdrowia wystawione przez właściwy organ państwa wysyłki. Inaczej matki pszczele mogą być zatrzymane. Wzory świadectw dla przemieszczania pszczół między państwami członkowskimi określa załącznik I do rozporządzenia 2021/403.
Dlatego przed zakupem musimy ustalić ze sprzedawcą, czy zapewnia wystawienie właściwego świadectwa i prawidłowe zgłoszenie przemieszczenia w systemie TRACES. Dopiero z prawidłowo wystawionym świadectwem możliwe jest przesłanie.
Nie wystarczy samo oświadczenie hodowcy, że matki są zdrowe. Bez pełnej dokumentacji i zatwierdzenia w systemach UE nie ma możliwości zakupu matek spoza Polski.
Sprowadzanie matek spoza UE - jak to zrobić?
Import matek pszczelich z państw trzecich, np. Ukrainy, Serbii, Turcji, Wielkiej Brytanii czy Kanady, podlega znacznie bardziej rygorystycznym wymaganiom.
Wielka Brytania po Brexicie jest traktowana jako państwo trzecie. Dlatego zakup matek od brytyjskiego hodowcy podlega zasadom importu spoza UE. A to od nich szczególnie chętnie kupujemy matki rasy Buckfast.
Podstawowe regulacje dotyczące kupowania matek pszczeli spoza UE wyglądają następująco:
- rozporządzenie (UE) 2016/429;
- rozporządzenie delegowane (UE) 2020/692, art. 63-72;
- rozporządzenie wykonawcze (UE) 2021/403;
- rozporządzenie wykonawcze (UE) 2021/404, załącznik VII.
Co ważne, nie z każdego kraju można legalnie sprowadzić matki pszczele.
Unia Europejska prowadzi wykaz państw, terytoriów i stref dopuszczonych do wysyłania matek pszczelich. Znajduje się on w załączniku VII do rozporządzenia 2021/404. W wykazie są m.in. Ukraina, Wielka Brytania, Serbia, Turcja, Kanada, Argentyna i Australia. Co ciekawe, Stany Zjednoczone są natomiast dopuszczone w tym wykazie jedynie do wysyłania trzmieli, a nie matek pszczelich.
Wykaz należy każdorazowo sprawdzić przed zakupem, ponieważ ulega zmianom.
Jakie dokumenty są wymagane przy sprowadzaniu?
Najważniejszym dokumentem jest urzędowe świadectwo zdrowia dla matek pszczelich - QUE, którego wzór określa załącznik II, rozdział 36 rozporządzenia 2021/403.
Świadectwo musi wystawić odpowiedni lekarz weterynarii państwa wysyłki. Faktura, prywatne zaświadczenie hodowcy czy wynik badania laboratoryjnego nie zastępują tego dokumentu.
Jakie warunki musi spełniać przesyłka?
Zgodnie z rozporządzeniem 2020/692:
- matki muszą pochodzić z pasieki położonej na obszarze spełniającym wymagania dotyczące zgnilca amerykańskiego, Aethina tumida i Tropilaelaps;
- plastry z uli pochodzenia muszą zostać przebadane w kierunku zgnilca amerykańskiego, z wynikiem ujemnym, w okresie 30 dni przed wysyłką;
- każda matka musi znajdować się w osobnej, zamkniętej klatce;
- z jedną matką może być przewożonych maksymalnie 20 robotnic;
- klatki i materiały opakowaniowe muszą być nowe i nie mogły wcześniej mieć kontaktu z pszczołami ani plastrami z czerwiem;
- materiały paszowe muszą być wolne od patogenów.
Co dzieje się po przybyciu matek do UE?
Import nie kończy się w chwili dostarczenia przesyłki do odbiorcy. Zgodnie z przepisami matki nie można od razu wprowadzić ich do lokalnych rodzin pszczelich.
Na przełożenie ich z klatek transportowych do nowych klatek musimy mieć zgodę PIW właściwego dla położenia pasieki. Klatki transportowe, robotnice towarzyszące oraz pozostałe materiały z państwa pochodzenia muszą zostać przekazane do urzędowego laboratorium w celu zbadania pod kątem obecności małego chrząszcza ulowego, w tym jaj i larw, oraz oznak występowania Tropilaelaps.
Przed zamówieniem matek musimy zatem uzgodnić z właściwym powiatowym lekarzem weterynarii sposób przeprowadzenia procedury po przywozie. Trzeba również ustalić właściwy punkt kontroli granicznej (BCP), zgłoszenie przesyłki w TRACES i wymagane formalności graniczne.
Czy w Polsce są zakazane rasy pszczół, których matek nie można sprowadzać?
W kontekście ostatniego sporu o zakaz hodowli pszczół rasy Buckfast w celu ochrony polskich linii pszczoły miodnej warto wiedzieć, czy są rasy pszczół, których sprowadzać nie możemy ze względu na przepisy prawa. Otóż w Polsce obecnie obowiązuje ogólnokrajowy wykaz zakazanych ras pszczół, który automatycznie wykluczałby posiadanie np. Buckfasta, kraińki (Apis mellifera carnica) czy pszczoły włoskiej (Apis mellifera ligustica).
Istnieją jednak przepisy umożliwiające wprowadzanie lokalnych ograniczeń.
Zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy z 10 grudnia 2020 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich sejmik województwa może, na wniosek związku hodowców lub innego podmiotu prowadzącego księgę hodowlaną danej linii, podjąć uchwałę zakazującą utrzymywania pszczół na określonym obszarze albo dopuszczającą utrzymywanie wyłącznie pszczół określonej linii. Jednak takie ograniczenie musi być uzasadnione koniecznością prawidłowej realizacji programu hodowlanego lub programu ochrony zasobów genetycznych.
W praktyce przed zakupem matek z zagranicy warto sprawdzić, czy w danym województwie obowiązują takie uchwały. Warto również pamiętać, że art. 26 ust. 1 tej samej ustawy określa wymagania dotyczące pochodzenia trutni wykorzystywanych w rozrodzie pszczół - od matek wpisanych do ksiąg hodowlanych lub rejestrów albo od ich córek.
Czy i kiedy warto inwestować w matki pszczele z zagranicy?
Na koniec najważniejsze pytanie - czy warto sprowadzać matki pszczele z UE czy spoza UE. W Polsce mamy rozwinięte świetne hodowle matek pszczelich, w tym ras z zagranicy. Lokalne linie pszczół miodnych mogą wykazywać większe przystosowanie do rodzimych pożytków czy warunków klimatycznych. Z drugiej strony w Polsce zachodzą liczne zmiany: kwitnienia pożytków, przesuwania się okresów zimna i ciepła. Jednak zakup matek z zagranicy może być wartościowy. Pszczelarz zdobywa wiedzę i ma możliwość po prostu, sprawdzenia. Jednak pamiętać trzeba, że samo zagraniczne pochodzenie nie gwarantuje lepszych wyników w polskich warunkach.
Warto rozważyć taki zakup, gdy:
- chcemy wprowadzić do pasieki materiał o udokumentowanych cechach użytkowych;
- poszukujemy określonej linii hodowlanej, której nie można łatwo kupić w Polsce;
- zależy nam na poprawie łagodności, ograniczeniu rojliwości lub lepszym zimowaniu;
- prowadzimy własną selekcję i możemy ocenić potomstwo zakupionej matki;
- chcemy poszerzyć pulę genetyczną prowadzonej hodowli.
Przed zakupem warto jednak sprawdzić wyniki oceny użytkowej matek i ich potomstwa, warunki unasieniania oraz środowisko, w którym prowadzono selekcję. Matka sprawdzona w łagodnym klimacie może nie osiągać takich samych wyników w polskich warunkach.
Dlatego rozsądnym rozwiązaniem jest rozpoczęcie od niewielkiej liczby matek, porównanie ich rodzin z dotychczasowym materiałem i dopiero później podjęcie decyzji o szerszym wykorzystaniu danej linii.
Podstawy prawne, które regulują sprowadzanie matek pszczelich z zagranicy
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/429 - przepisy o zdrowiu zwierząt.
- Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2020/688 - wymagania dotyczące przemieszczania pszczół między państwami UE.
- Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2020/692 - wymagania dotyczące importu pszczół z państw trzecich.
- Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2021/403 - wzory świadectw zdrowia.
- Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2021/404 - wykaz państw dopuszczonych do importu matek pszczelich.
- Ustawa z 10 grudnia 2020 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, w szczególności art. 26.
Liczba wyświetleń artykułu: 287
Komentarze z forum pszczelarskiego
Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu. Bądź pierwszy i weź udział w dyskusji!
Bartnik Postępowy: Hodowla matek pszczelich (1926.01)
https://wmbc.olsztyn.pl/dlibra/publication/3046 Portal Pszczelarski
Główny przegląd wiosenny rodzin pszczelich
Zasady, cele, termin i przebieg głównego przeglądu wiosennego rodzin pszczelich Bogdan Piekarz
Trutówki. Przyczyna występowania a poddawanie matki pszczelej
Portal Pszczelarski
Sposoby porozumiewania się pszczół
W jaki sposób komunikują się ze sobą pszczoły? Portal Pszczelarski
Rodzina pszczela i jej skład
Jakie osobniki występują w rodzinie pszczelej? Joanna Baran
Royalaktyna a rozwój matki pszczelej
Wpływ aminokwasu (royalaktyny) na matkę pszczelą Martyna Walerowicz
Wykaz linii hodowlanych pszczół dla których otwarto księgi - matki pszczele 2018
Wykaz linii aktualny na stan 04.06.2018 r. Marcin Balana












