Fałszowanie wosku pszczelego - jak wykryć?

Jak wykryć fałszowanie wosku pszczelego?

Wosk pszczeli to naturalna substancja wytwarzana przez pszczoły miodne. Powstaje z wydzielin pszczół robotnic, i jest przez nie wykorzystywane do budowy struktury plastra miodu w ulu. Skład wosku pszczelego różni się w zależności od źródła wosku i rodzaju pszczół, które go wyprodukowały, ale zazwyczaj zawiera złożoną mieszaninę węglowodorów, kwasów tłuszczowych i estrów. Ponieważ nie istnieją jasne regulacje dotyczące jego jakości i składu, analogiczne do tych, które dotyczą miody, fałszowanie wosku pszczelego jest dość częstym postępowaniem wśród nieuczciwych pszczelarzy.

Skład wosku pszczelego

Głównymi składnikami wosku pszczelego są długołańcuchowe węglowodory, takie jak n-nonakozan, n-triakontan i n-pentakozan. Te węglowodory nadają woskowi pszczelemu charakterystyczną plastyczną konsystencję i pomagają uczynić go wodoodpornym. Wosk pszczeli zawiera również kwasy tłuszczowe, takie jak kwas palmitynowy i kwas oleinowy, które nadają mu gładką, kremową strukturę i przyczyniają się do jego właściwości zmiękczających. Estry, takie jak palmitynian i alkohol cerylowy, są również obecne w wosku pszczelim i przyczyniają się do jego właściwości zapachowych i przeciwdrobnoustrojowych.

W chwili obecnej wyróżniono w wosku pszczelim ponad trzysta różnych substancji, spośród których wyróżnić można następujące grupy: estry (67%), węglowodory (14%), kwasy tłuszczowe (12%) i alkohole (1%).

Zastosowanie wosku pszczelego

Wosk pszczeli ma wiele zastosowań ze względu na swoje unikalne właściwości. Jest powszechnie stosowany w kosmetykach i produktach higieny osobistej, takich jak balsamy do ust, balsamy i kremy, ponieważ zapewnia barierę ochronną na skórze i pomaga zatrzymywać wilgoć.

Wosk pszczeli jest również stosowany w świecach i jako naturalna alternatywa dla wosków syntetycznych w różnych produktach, w tym w pastach do mebli i pastach do butów. Jest często stosowany w obróbce drewna i obróbce skóry jako wosk wykończeniowy w celu zapewnienia trwałej powłoki ochronnej. Na własną rękę można stworzyć pastę do drewna na bazie wosku pszczelego, która doskonale konserwuje i chroni drewno.

Ponadto wosk pszczeli jest popularnym składnikiem naturalnych mydeł i innych produktów gospodarstwa domowego ze względu na swoje właściwości antybakteryjne i przeciwzapalne.

Ważnym obszarem wykorzystania wosku pszczelego jest też pszczelarstwo, gdzie jest produktem wykorzystywanym do tworzenia węzy. Bardzo istotne jest, by była ona zarówno autentyczna jak i czysta mikrobiologicznie. Zafałszowana węza powoduje osłabienie kondycji pszczół, a wprowadzania obcych substancji do ula powoduje pojawianie się licznych problemów w tym obszarze. 

Jedną z zalet stosowania wosku pszczelego jest jego trwałość. Ponieważ jest to produkt naturalny, ulega biodegradacji i nie przyczynia się do gromadzenia syntetycznych chemikaliów w środowisku. Jest to również zasób odnawialny, ponieważ wosk pszczeli można zbierać z uli bez szkody dla pszczół lub środowiska.

Przyczyny fałszowania wosku pszczelego

Podrabianie wosku pszczelego odnosi się do praktyki tworzenia zafałszowanego wosku pszczelego, który jest sprzedawany jako czysty wosk pszczeli. Może to stanowić problem w branży kosmetycznej i przy produkcji świeczek, gdzie czysty wosk pszczeli jest wysoko ceniony ze względu na swoje naturalne właściwości i niepowtarzalny zapach. Czysty wosk pszczeli działa łagodząco na skórę i błony śluzowe, natłuszcza oraz ochrania, odżywia.

Świeczki z naturalnego wosku pszczelego działają korzystnie na powietrze w pomieszczeniu, w którym są zapalane, odmiennie od świeczek parafinowych, których opary mogą działać niekorzystnie na zdrowie. Fałszowanie wosku pszczelego prowadzi do zmniejszenia działania prozdrowotnego produktów takich jak kosmetyki czy świeczki oparte o tą naturalną substancję, lub nawet do niekorzystnego wpływu na zdrowie produktów zafałszowanych.

Wosk pszczeli jest fałszowany ze względu na brak prawnych regulacji dotyczących jego jakości, łatwość fałszowania – poprzez dodawanie obcych tłuszczy, oraz wysoką cenę naturalnego wosku pszczelego.

Metody fałszowania wosku pszczelego

Jedna z powszechnych metod fałszowania wosku pszczelego polega na mieszaniu go z innymi tłuszczami, takimi jak syntetyczna parafina lub olej sojowy, które mogą być tańsze i łatwiej dostępne. Może to skutkować produktem o niższej jakości, który nie działa tak dobrze jak czysty wosk pszczeli. 

Inna metoda polega na dodaniu syntetycznych substancji zapachowych lub barwników do wosku pszczelego, które mogą zmienić jego naturalne właściwości i zapach. Może to również skutkować otrzymaniem produktu niższej jakości, który nie spełnia oczekiwań konsumentów poszukujących czystego i naturalnego wosku pszczelego. 

Jak sprawdzić czy wosk nie jest zafałszowany?

Ponieważ nie ma uregulowanych metod kontroli jakości wosku pszczelego, nie ma też wprowadzanych regularnych badań jego jakości, ponieważ wg regulacji Unii Europejskiej wosk pszczeli jest uznawany za produkt zwierzęcy kategorii trzeciej. W zawiązku z tym zafałszowania zdarzają się często i niosą za sobą konsekwencje, szczególnie w przypadku firm kosmetycznych czy produkcji woskowych świec. Dużym problemem jest też fałszowanie węzy, gdzie do ula trafiają ramki z obcymi dodatkami, co z kolei wpływa negatywnie na kondycję pszczół oraz stan roju.

Najczęstsze sposoby sprawdzania jakości wosku są metodami organoleptycznymi oraz prostymi analizami, polegającymi na topieniu wosku, badaniu jego konsystencji oraz zapachu czy koloru. Badania laboratoryjne jakości i czystości wosku wykonywane są rzadko, chociaż, ze względu na liczne fałszerstwa, są coraz częściej wykonywane, a opracowywane metody są coraz dokładniejsze i czulsze. 

Jednym z laboratoryjnych metod badania jakości wosku pszczelego jest oznaczanie chromatograficzne w próbce wosku ilości węglowodanów zawierających powyżej trzydziestu pięciu atomów węgla w cząsteczce. Im większa ich ilość, tym bardziej prawdopodobne wystąpienie przypadku fałszowania wosku pszczelego. Badania takie przeprowadza się w nowoczesnych laboratoriach zajmujących się analizą produktów pszczelich. Na mapie Polski można znaleźć takich kilka. Skorzystanie z takich badań w przypadku wosku jest wskazane, w sytuacjach zakupu masowych ilości tego produktu lub wykorzystywania go w celach kosmetycznych czy pszczelarskich, medycznych, gdzie czystość produktu ma pierwszorzędne znacznenie.

Aby uniknąć zakupu podrabianego wosku pszczelego, ważne jest, aby kupować od renomowanych, sprawdzonych dostawców, którzy mogą dostarczyć dokumentację potwierdzającą czystość i pochodzenie wosku. Dobrym wyjściem jest korzystanie z zasobów lokalnych pasiek lub kupno tego pszczelego produktu z pasiek ekologicznych.

Wosk pszczeli jest substancją wykorzystywaną bardzo szeroko w kosmetyce, farmaceutyce i przemyśle. Naturalny i czysty, jest niezwykle korzystny i zastosowanie go, niezależnie od celu przeznaczenia produktów, przynosi niezwykłe efekty. Meble zakonserwowane pastą z wosku pszczelego mają niezwykły kolor i wyjątkową trwałość, kosmetyki działają kojąco i regenerująco na skórę, świeczki poprawiają jakość powietrza. Fałszowanie wosku pszczelego jest jednak praktyką powszechną, częstą i łatwą do przeprowadzenia, dodatkowo przez brak regulacji, osobom decydującym się na ten proceder, niewiele grozi.

Przy nabywaniu produktów pszczelich najważniejsza jest zatem świadomość, jak dany produkt powinien wyglądać, jakie ma właściwości organoleptyczne oraz czy nabywamy go z zaufanego źródła.

Bibliografia

1. Hałderna-Kędzia E., Kędzia B, Synbiotyczne działanie produktów pszczelich wytwarzanych ze źródeł roślinnych, [w:] Postępy Fitoterapii 3/2021, s. 189-195.
2. Majewska E. i inni, Fizykochemiczne wyróżniki jakości wybranych miodów nektarowych, https://www.ptfarm.pl/pub/File/Bromatologia/2015/nr%203/Bromatologia%203_2015%20art%2039%20s%20440-444.pdf, Data odczytu: 2026.01.05