Warunki dobrego rozwoju oraz zdrowia pszczół

Wstęp

Współczesność stawia przed nami wiele wyzwań. Czy było tak kiedyś? Otóż tak. Przemiany społeczne, chemizacja rolnictwa, farmacji i uprzemysłowienie dręczą współczesny świat już od XIX wieku. Wraz z rewolucją francuską upadł stary świat Zachodu, czego dokonał Napoleon, a Wschód utracił go wraz z obaleniem caratu i zamordowaniem rodziny carskiej po rewolucji październikowej w 1917 roku. 

Niestety, wszystko to miało swoje konsekwencje także ekonomiczne - stąd wojny, a co za tym idzie, handel bronią, lekami, medykamentami oraz chemizacja rolnictwa w celu wyprodukowania większej ilości żywności. Stare podejście greckie, "hipokratejskie", tłumaczy nam, że organizm świata, człowieka, zwierzęcia i pszczoły to całość, a nie poszczególne narządy czy organy wewnętrzne. Warto o tym pamiętać zwłaszcza w pszczelarstwie, ponieważ w tym stwierdzeniu zawarty jest temat zdrowia pszczół i wynikających z tego zależności, czyli następstw.

Całość organizmu powinniśmy oceniać jako całość - tak samo rodzinę pszczelą. Mało tego, zdrowie jednej rodziny pszczelej należy oceniać jako troskę o całą pasiekę, a także odpowiedzialność za zbiorowe pszczelarstwo. Warto o tym pamiętać i troszczyć się o zdrowie pszczół, a one odwdzięczą się pracą.

Zapewnienie zdrowia pszczół

Warunki dobrego rozwoju oraz zdrowia pszczół

Lato - jesień:

Dobrą zimowlę i rozwój wiosenny zaczynamy już w poprzednim sezonie, a więc latem poprzedniego roku - zazwyczaj w okresie między lipcem/sierpniem a październikiem, choć w nieurodzajne lata już w czerwcu.

1. Dobra baza pożytkowa - pyłek, nektar.
2. Pogłowie pszczoły zimującej już od lipca poprzedniego roku.
3. Dokarmianie na zimowlę - odpowiedni pokarm.
4. Matka plenna, dobra do wiosennego rozwoju gniazda.
5. Matki dobrane do naszego klimatu, czyli najlepiej lokalne lub sprawdzone.
6. Zabezpieczenie przed warrozą i nosemozą jesienią zapobiega spadkowi rodzin wiosną, począwszy od lutego i marca.

Zimowla

1. Zabezpieczenie pasieki przed szkodnikami: myszy, nornice, dzięcioły - ule sztuczne, drewniane itp.
2. Zabezpieczenie uli i rodzin pszczelich przed wilgocią, pleśnią, złym przepływem (cyrkulacją) powietrza.
3. Dostarczenie wody (rodzaje folii czy podkarmiaczki) oraz ciasta pyłkowo-białkowego na rozwój.
4. Wiosenne leczenie pogłowia warrozy zimującej, rozwijającej się wraz z czerwiem wiosennym (matka czerwi od stycznia, więc czasu jest mniej).
5. Ciasto i woda podane najpóźniej 40 dni przed rozwojem rodzin, tj. około 20 marca. Rozwój rodziny pszczelej musimy "napędzać" minimum na 40 dni przed końcem marca. Jest to data orientacyjna, zależna od Wielkanocy - czasem, gdy przypada 23 marca, jest jeszcze zimno, a innym rokiem może to być 24 kwietnia.
6. Warto sugerować się kalendarzem biodynamicznym lub patrzeć na Wielkanoc prawosławną, ponieważ jest ona zgodna z cyklem przyrody (kalendarz juliański).
7. Obserwacje własne w pasiece - każdy region kraju jest inny: północ zimniejsza i bardziej wietrzna, gdzie przyroda dojrzewa dwa-trzy tygodnie później, południe cieplejsze, gdzie i wiosna, i lato rozpoczynają się znacznie wcześniej.

Gdy spełnimy powyższe warunki, kolejnym krokiem przed pożytkami pszczelimi jest podanie węzy do budowy plastrów - zazwyczaj przed większym pożytkiem. U nas najczęściej są to mniszek, drzewka owocowe i śliwy kwitnące na przełomie kwietnia i maja. Czasem wydłuża się to do maja i czerwca, w zależności od roku.

Pierwszymi pożytkami rozwojowymi rodzin pszczelich są leszczyny i inne kwiaty leśne oraz dziko rosnące.

Podsumowanie

Jeśli mamy w krótkiej informacji wyjaśnić zagadnienie zdrowia pszczół i wynikających następstw z troski o zdrowotność rodziny pszczelej, warto przybliżyć pierwszą zasadę: główne zapewnienie zdrowia pszczół daje regularna wymiana plastrów. Nie trzymamy starych, ciemnych plastrów - przynajmniej corocznie wprowadzamy część nowych, zaś co dwa lata wymieniamy całkowicie wszystkie plastry w gnieździe.

Dobrze jest dawać węzę w czasie pożytków, tak aby pszczoły zaciągały plastry, zdążyły je przeczerwić i zapełnić minimum dwukrotnie, tak by były stabilne na zimowlę. Pamiętajmy, że wosk jest kruchy, a świeże plastry łamliwe, dlatego do zimowli powinny być minimum dwukrotnie przeczerwione.

Kolejnym etapem są choroby wirusowe i bakteryjne. Skąd one w pasiekach? Właśnie ze starych plastrów. Im więcej wychowanego czerwiu, tym więcej ciemnych plastrów, a w nich ubite w komórkach odchody pszczół, które odpowiadają za rozwój chorób. Aby je eliminować, trzeba wymieniać plastry.

Innym elementem zapewnienia zdrowia i następstw troski jest wydajność pszczół. Pszczoły osłabione warrozą wiosną dotyka nosemoza, czyli biegunka. Porażeniu Varroa destructor towarzyszy także chroniczny paraliż skrzydeł i ich deformacja. To czynnik mniejszej wydajności pasieki, dysfunkcji rodzin pszczelich, trudności w ich utrzymaniu oraz słabej zimowli, a co za tym idzie - słabego rozwoju wiosennego i niedostatecznego przygotowania do pierwszych wiosennych pożytków, takich jak rzepak, rośliny wiosenne, drzewka owocowe czy mniszek lekarski.

Dodatkowo, przy braku wymiany plastrów, do ula wlatują motyle motylicy, składają jajka na starych plastrach i rozwija się barciak, który potrafi wyniszczać słabe rodziny pszczele. Coraz mniejsze komórki, w których składane są jajeczka czerwiu, "hodują" małe, niewydajne i chorowite pszczoły, podatne na różne patogeny i niemające siły do pracy.