Czy Varroa uodporniła się na amitraz? Niepokojące wyniki badań z USA

Czy Varroa uodporniła się na amitraz? Niepokojące wyniki badań z USA w związku z maso

W Stanach Zjednoczonych doszło do katastrofy w pszczelarstwie. Chyba tak można określić masowe ginięcie pszczół. Jak podaje The Guardian, zginęło średnio aż 60% rodzin pszczelich, co przełożyło się na straty rzędu 600 milionów dolarów. Badania amerykańskiego Departamentu Rolnictwa (USDA) ujawniły, że niemal wszystkie przebadane kolonie były zakażone wirusami przenoszonymi przez roztocza Varroa destructor. Tak duża skala zakażenia związana jest z tym, że roztocza wykazały odporność na amitraz, dotąd uznawany za najskuteczniejszy i najczęściej stosowany na świecie preparat przeciwko warrozie. Jest to składnik stosowanych również w Polsce preparatów używanych powszechnie do zwalczania warrozy. Zatem, czy warroza uodporniła się na amitraz?

Varroa destructor: pasożyt, który wciąż zaskakuje

Varroa destructor od dekad stanowi największe zagrożenie dla pszczelarstwa. Pasożyt ten stopniowo uodparniał się na kolejne substancje czynne, przez co możliwości walki z nim systematycznie malały. Natomiast spustoszenie w ulach siał coraz większe. Amitraz przez lata pozostawał ostatnią skuteczną bronią. Stosowany jest na całym świecie. Jednak najnowsze - choć wciąż nieopublikowane w recenzowanym czasopiśmie - wyniki USDA wskazują, że wszystkie badane populacje roztoczy były już na ten preparat odporne. W praktyce oznacza to, że Varroa destructor nadal może się niekontrolowanie rozmnażać. Wraz z nim szerzą się groźne wirusy, takie jak wirus zdeformowanych skrzydeł (DWV), które w krótkim czasie potrafią zniszczyć całą rodzinę pszczelą. 

W tym momencie warto przypomnieć, że istnieje wiele innych sposobów walki z warrozą. Od prób budowania naturalnej odporności pszczół, przez kwasy szczawiowy oraz mrówkowy, paski z tymolem, metody ultradźwiękowe czy biotechniczne. Jednak żadna z nich nie jest tak upowszechniona jak właśnie chemiczne preparaty weterynaryjne. Warto też podkreślić, że amitraz działa też negatywnie na pszczoły i, choć ich nie zabija, powoduje obniżenie naturalnej odporności owadów. Zatem czy zwalczając warrozę w sposób chemiczny, nie zaszkodziliśmy bardziej pszczołom, niż im pomogliśmy? 

Nie tylko chemia zawiodła: splot wielu zagrożeń

Eksperci podkreślają, że rekordowe straty rodzin pszczelich nie są skutkiem wyłącznie odporności na amitraz. To efekt nakładających się na siebie czynników: zmian klimatycznych, utraty bazy pożytkowej, zanieczyszczenia środowiska, stosowania pestycydów, a także presji chorób wirusowych przenoszonych przez roztocza. Profesor Dave Goulson z University of Sussex zwraca uwagę, że choć niemal każda rodzina pszczela ma kontakt z wirusami, stają się one naprawdę groźne, gdy pszczoły cierpią z powodu głodu, braku zróżnicowanych pożytków, zatrucia pestycydami i degradacji środowiska. To wszystko niszczy naturalną odporność owadów. 

Straty w pasiekach tak duże, że trudno w nie uwierzyć

Dla pszczelarzy to sytuacja bez precedensu. Bret Adee, jeden z największych producentów miodu w USA, stracił w minionym roku aż 75% swoich pszczół. Jeszcze dwie dekady temu straty rzędu 30% byłyby uznawane za dramatyczne. Natomiast dziś takie straty są powszechnym zjawiskiem. Pszczoły miodne to nie tylko owady gospodarskie. Ich kondycja jest miarą stanu całych ekosystemów. Nagły spadek ich liczebności może oznaczać podobne problemy wśród dziko żyjących zapylaczy. Choroby wirusowe, za które odpowiedzialna jest warroza przenoszą się bowiem również na pszczoły samotnice czy trzmiele. To, mówiąc wprost, grozi poważnymi konsekwencjami dla rolnictwa i bioróżnorodności. 

Potrzeba nowych metod i myślenia o przyszłości

Naukowcy podkreślają konieczność szybkiego opracowania nowych strategii walki z warrozą. Wśród kierunków badań wymienia się selekcję pszczół odpornych na pasożyty, rozwój metod biotechnicznych, ograniczenie stresu chemicznego, a także odtwarzanie i powiększanie bazy pożytkowej. Danielle Downey z Project Apis m. alarmuje, że jeśli upadną pszczoły, nie będzie alternatywy dla zapylania upraw, od których zależy bezpieczeństwo żywnościowe. 

Czy warroza uodporniła się na amitraz? Groźba globalnego kryzysu

Odkrycie odporności Varroa destructor na amitraz to poważne ostrzeżenie dla całego pszczelarstwa. Jeśli nie zostaną podjęte szybkie działania, straty w rodzinach pszczelich w najbliższych latach jeszcze wzrosnąć. Skutki dotkną nie tylko producentów miodu i owoców. Mogą realnie zagrozić stabilności produkcji rolnej i zdrowiu całych ekosystemów. Wyniki badań to ostatni dzwonek alarmowy, by zmienić podejście do zwalczania warrozy i spojrzeć w przyszłość, nawet ryzykując straty w pasiekach tu i teraz.

Opracowano na podstawie

theguardian.com, Phoebe Weston, Could become a death spiral’: scientists discover what’s driving record die-offs of US honeybees, https://www.theguardian.com/environment/2025/jul/08/record-us-bee-colony-dieoffs-climate-stress-pesticides-silent-spring-aoe, Data publikacji: 2025.07.08, Data odczytu: 2025.07.11