Pszczela motywacja – system nagradzania warunkowany dopaminą

Pszczoła miodna wzbudza silne zainteresowanie nie tylko pszczelarzy, lecz także naukowców. Przedmiotem badań są zarówno pojedyncze owady, jak i mechanizmy funkcjonowania kolonii. Pszczoły tworzą złożoną społeczność, w której poszczególne osobniki mają ściśle określone role. Kolejne doświadczenia wykazują zadziwiającą inteligencję tych owadów i ujawniają coraz więcej ich cech wspólnych ze ssakami. Jedna z tych cech jest podobieństwo niektórych cech systemu nerwowego. J. Huang i in. Opublikowali na łamach czasopisma "Science" wyniki badań na temat zależnego od dopaminy systemu motywacyjnego pszczoły miodnej.

Czym jest dopamina?

Dopamina to związek organiczny należący do katecholamin. Jest jednym z ważnych neuroprzekaźników. U człowieka pełni szereg różnych funkcji, jest związana z systemem nagradzania. To właśnie dopamina odpowiada motywacje do działań, które są konieczne do przetrwania (jedzenie, picie, rozmnażanie, nauka itd.) Zaburzone funkcjonowanie systemu dopaminergicznego skutkuje m. in. ryzykiem wystąpienia ADHD, depresji, choroby Parkinsona. Poziom dopaminy jest bezpośrednio lub pośrednio skorelowany ze stosowaniem środków psychoaktywnych u osób uzależnionych (oczekiwanie na "nagrodę", które ma nastąpić po zażyciu danej substancji).

Dopamina u owadów

Dopamina u owadów także ma wpływ na ich funkcjonowanie. Istnieje m. in. powiązanie poziomu dopaminy u pszczół z podejmowaniem przez nie poszukiwań nowych siedlisk lub nowych źródeł pożywienia. Poziom dopaminy jest stały we wczesnym stadium rozwojowym pszczół, jednak później to się zmienia. Wyższy poziom tego neuroprzekaźnika sprawia, że niektóre osobniki wykazują większą ciekawość niż pozostałe. Podejmują one bardziej ryzykowne wyprawy, podczas gdy większość pszczół ogranicza się do zbierania pokarmu ze znanych obszarów.

Przytoczone wyżej badania wykazały, że poziom dopaminy rośnie podczas zbierania nektaru oraz podczas tańca pszczół. Uruchomienie tego systemu sprawia, że pszczoły są zmotywowane do wylotu oczekując na nagrodę w postaci udanego zbioru. Odbywa się to przez zwiększenie apetytu, przez co owad ma indywidualną potrzebę odwiedzenia bogatego źródła pokarmu.

Ponadto wzrost poziomu dopaminy w czasie tańca pszczół występuje zarówno o owada wykonywującego ten taniec jak i u widza. Zmierzono, że poziom tego neuroprzekaźnika jest wówczas wyższy niż w czasie zbierania pokarmu. Może to wpływać na chęć pszczół do szybkiego skorzystania z pożytku, o którym informacje są przekazywane w tańcu. Pszczoły przecież chętnie odwiedzają miejsca wskazane przez inne osobniki jako wartościowe, muszą więc być ku temu odpowiednio zmotywowane. Badania wykazały, że jednym z czynników motywujących jest dopamina.